श्रीमंत होण्याचे रहस्य: लीव्हरेजचा वापर

हा दस्तऐवज रॉबर्ट टी. कियोसाकी यांच्या "Retire Young Retire Rich - How to Get Rich Quickly and Stay Rich Forever" या आंतरराष्ट्रीय सर्वाधिक विक्री झालेल्या पुस्तकाची हिंदी आवृत्ती आहे, ज्याचा अनुवाद डॉ. सुधीर दीक्षित यांनी केला आहे. मजकुरात कियोसाकींच्या आर्थिक यशाच्या तत्त्वज्ञानाचे वर्णन केले आहे, ज्यामध्ये त्यांनी 'लीव्हरेज' आणि 'रोख प्रवाह' या दोन महत्त्वाच्या संकल्पनांवर जोर दिला आहे. हे उतारे वाचकांना पारंपारिक नोकरी-आधारित विचारसरणीतून (कर्मचारी/स्वयंरोजगार असलेल्या क्षेत्रांतून) बाहेर पडून व्यवसाय मालक आणि गुंतवणूकदार बनण्याचे महत्त्व समजावून सांगतात, ज्यामुळे त्यांना कमी वयात आर्थिक स्वातंत्र्य आणि निवृत्ती मिळवता येते. यात योजना तयार करणे, भांडवल उभारणे, वेळेचा वेग आणि आर्थिक शिक्षणाचे महत्त्व यावरही भर दिला आहे.

रॉबर्ट कियोसाकींकडून ५ धक्कादायक सत्ये: श्रीमंतीबद्दलचे तुमचे विचार कायमचे बदलतील

लवकरात लवकर श्रीमंत होऊन तरुणपणीच निवृत्त व्हावे, असे आपल्यापैकी बहुतेकांना वाटते. आपल्याला वाटते की यासाठी एकतर खूप जास्त पगाराची नोकरी हवी, किंवा खूप जास्त बचत करायला हवी, नाहीतर लॉटरीसारखे नशीब हवे. आपण याच विचारांमध्ये अडकून राहतो आणि श्रीमंतीचे स्वप्न पाहतो.

पण तुम्हाला शिकवलेले नियम तुम्हाला शर्यतीत टिकवून ठेवण्यासाठी बनवले असतील, जिंकण्यासाठी नाही, तर? रॉबर्ट कियोसाकी त्यांचे 'रिटायर यंग रिटायर रिच' (जल्दी अमीर कैसे बने) हे पुस्तक अशाच काही धक्कादायक विचारांनी भरलेले आहे, जे श्रीमंतीबद्दलच्या आपल्या सामान्य कल्पनांना आव्हान देते. हे पुस्तक आपल्याला सांगते की श्रीमंतीचा मार्ग हा फक्त पैसे कमावणे किंवा वाचवणे नाही, तर तो आपल्या मानसिकतेतून आणि विचारांमधून सुरू होतो.

या लेखात आपण त्याच पुस्तकातील पाच सर्वात आश्चर्यकारक आणि प्रभावी धडे पाहणार आहोत, जे संपत्ती निर्माण करण्याबद्दलचा तुमचा दृष्टिकोन कायमचा बदलू शकतात. हे धडे केवळ आर्थिक सल्ले नाहीत, तर ते तुमच्या विचार करण्याच्या पद्धतीलाच एक नवी दिशा देतील.

--------------------------------------------------------------------------------

1. तुमची मानसिकता हेच तुमचे सर्वात मोठे लिव्हरेज (Leverage) आहे

श्रीमंत होण्यासाठी तुमच्याकडे सर्वात शक्तिशाली साधन कोणते आहे असे विचारल्यास, उत्तर 'पैसे' नाही, तर 'तुमचे मन' आहे. कियोसाकी यांच्या मते, तुमची मानसिकता हेच तुमचे सर्वात मोठे लिव्हरेज आहे. तुम्ही जे सत्य मानता, तेच तुमचे वास्तव बनते.

त्यांचे गरीब वडील (Poor Dad) नेहमी म्हणायचे, "मी हे विकत घेऊ शकत नाही". हे वाक्य तुमच्या मेंदूला विचार करण्यापासून थांबवते. याउलट, त्यांचे श्रीमंत वडील (Rich Dad) विचारायचे, "मी हे कसे विकत घेऊ शकेन?". हा प्रश्न तुमच्या मेंदूला कामाला लावतो आणि उत्तरे शोधायला भाग पाडतो. या दोन वाक्यांमधील फरक फक्त शब्दांचा नाही, तर मानसिकतेचा आहे. एक मानसिकता तुम्हाला मर्यादा घालते, तर दुसरी तुम्हाला संधी शोधायला प्रवृत्त करते.

श्रीमंती केवळ पैशांमुळे येत नाही. "मी हे कसे विकत घेऊ शकेन?" हा प्रश्न केवळ उत्तर शोधत नाही, तर तो तुमच्या मनाला शक्यतेची व्याख्या विस्तारण्यास भाग पाडतो. ही स्वतःची वास्तविकता वाढवण्याची क्षमताच तुम्हाला अधिक श्रीमंत बनवते. जेव्हा तुम्ही तुमची मानसिकता बदलता, तेव्हा तुमच्यासाठी शक्यतांचे जग खुले होते.

“ज्याला तुम्ही सत्य मानता, तेच तुमचे वास्तव (reality) बनते.”

--------------------------------------------------------------------------------

2. 'कसे' (How) पेक्षा 'का' (Why) अधिक महत्त्वाचे आहे

आपल्यापैकी बहुतेक जण श्रीमंत होण्याचे 'कसे' (How) यावर लक्ष केंद्रित करतात. कोणती गुंतवणूक करावी? कोणता व्यवसाय सुरू करावा? पण कियोसाकी सांगतात की 'कसे' पेक्षा 'का' (Why) हे अधिक महत्त्वाचे आहे.

ही कल्पना करा: डिसेंबर १९८४, बर्फाच्छादित डोंगरावर एका लहानशा केबिनमध्ये रॉबर्ट कियोसाकी, त्यांची पत्नी किम आणि एक मित्र आगीशेजारी बसले होते. त्यांची स्वप्ने मोठी होती, पण पैसे जवळजवळ नव्हतेच. आर्थिक चणचणीच्या आणि थंडगार हवेच्या त्या क्षणी त्यांनी एक निर्णय घेतला. त्या क्षणी त्यांना हे 'कसे' करायचे आहे, हे माहीत नव्हते. पण त्यांचे 'का' खूप स्पष्ट आणि शक्तिशाली होते.

जेव्हा तुमच्याकडे स्वातंत्र्याची इच्छा किंवा कुटुंबाला आर्थिक त्रासातून बाहेर काढण्याची तळमळ यांसारखे शक्तिशाली भावनिक 'का' नसते, तेव्हा तुम्ही केवळ बाह्य अडथळ्यांपुढेच नाही, तर आत्मशंका, भीती आणि आळस यांसारख्या तुमच्या आतल्या राक्षसांपुढेही हार मानता. पण जेव्हा तुमचे 'का' मजबूत असते, तेव्हा ते तुम्हाला 'कसे' शोधण्यासाठी ऊर्जा आणि प्रेरणा देते. तुमचे 'का' हे इंधन आहे, जे तुम्हाला तुमच्या ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी आवश्यक असते.

“'का' शिवाय 'कसे' शक्यच नाही.”

--------------------------------------------------------------------------------

3. निवृत्ती म्हणजे काम थांबवणे नव्हे

१९९४ मध्ये, कियोसाकी वयाच्या ४७ व्या वर्षी आणि त्यांची पत्नी किम वयाच्या ३७ व्या वर्षी आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र होऊन निवृत्त झाले. त्यांनी विचार केला होता की आता आयुष्यभर समुद्रकिनाऱ्यावर आराम करायचा. पण निवृत्तीनंतर काही आठवड्यांतच एक आश्चर्यकारक सत्य त्यांच्यासमोर आले.

ते अस्वस्थ, चिडचिडे आणि स्वतःला निरुपयोगी व नकोसे (useless and unwanted) समजू लागले. त्यांच्याकडे कोणताही उद्देश किंवा आव्हान उरले नव्हते. त्यांच्या लक्षात आले की, "माझ्यासाठी काहीही न करणे हेच सर्वात कठीण काम होते." या अनुभवातून त्यांना एक मोठा धडा मिळाला: खरी निवृत्ती म्हणजे काम थांबवणे नव्हे.

खरी निवृत्ती म्हणजे आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवणे, जेणेकरून तुम्हाला जे काम करण्याची इच्छा नाही ते सोडावे लागेल आणि जे काम तुम्हाला आवडते ते तुम्ही करू शकाल. निवृत्ती म्हणजे रिकामेपणा नव्हे, तर ते तुमच्या आवडीचे काम करण्याचे स्वातंत्र्य आहे.

“तीन महिन्यांपेक्षा कमी वेळात तुम्ही कंटाळून जाल आणि एखादी नवीन कंपनी सुरू करण्याचा विचार करू लागाल. तुमच्यासाठी सर्वात कठीण काम हातावर हात ठेवून बसणे असेल.”

--------------------------------------------------------------------------------

4. श्रीमंत होण्यासाठी स्वतःचे नाही, तर दुसऱ्यांचे पैसे वापरा

श्रीमंत वडिलांनी (Rich Dad) दिलेला हा सर्वात धक्कादायक पण महत्त्वाचा सल्ला होता. ते म्हणायचे की गरीब आणि मध्यमवर्गीय लोक श्रीमंत होण्यासाठी संघर्ष करतात कारण ते स्वतःच्या पैशाने श्रीमंत होण्याचा प्रयत्न करतात.

तुम्हाला कठोर परिश्रम करून पैसे वाचवण्यास आणि कर्ज टाळण्यास शिकवले जाते. याउलट, श्रीमंत लोक कर्ज (leverage) आणि दुसऱ्यांचे पैसे (Other People's Money - OPM), जसे की बँक किंवा गुंतवणूकदारांकडून मिळालेले पैसे, यांचा वापर करून मालमत्ता (assets) खरेदी करायला शिकतात, जी त्यांच्यासाठी उत्पन्न निर्माण करते.

याचे उत्तम उदाहरण करप्रणालीमध्ये दिसते. एक सामान्य कर्मचारी आधी कमावतो, मग त्यावर कर (tax) भरतो आणि उरलेले पैसे खर्च करतो. याउलट, एक व्यावसायिक आधी कमावतो, मग व्यवसायासाठी खर्च करतो आणि उरलेल्या रकमेवर कर भरतो. हा लिव्हरेजचा एक शक्तिशाली प्रकार आहे, जिथे तुम्ही तुमचे व्यावसायिक खर्च भागवण्यासाठी आणि अधिक मालमत्ता मिळवण्यासाठी सरकारचे पैसे (जे पैसे तुम्हाला अन्यथा त्वरित कर म्हणून भरावे लागले असते) वापरत आहात. तुम्ही तुमची संपत्ती वाढवण्यासाठी दुसऱ्यांच्या पैशांचा—या बाबतीत, कर प्राधिकरणाच्या—वापर करत आहात.

“गरीब आणि मध्यमवर्गीय लोकांना श्रीमंत होण्यात अडचण येते कारण ते श्रीमंत होण्यासाठी स्वतःच्या पैशाचा वापर करण्याचा प्रयत्न करतात. जर तुम्हाला श्रीमंत व्हायचे असेल, तर तुम्हाला हे माहित असणे आवश्यक आहे की श्रीमंत होण्यासाठी स्वतःचे नाही... तर दुसऱ्या लोकांच्या पैशाचा वापर कसा करायचा.”

--------------------------------------------------------------------------------

5. जिंकण्यासाठी, हरण्याची तयारी ठेवा

श्रीमंत वडिलांच्या मते, "पराभूत" (losers) ते लोक असतात जे हरणे सहन करू शकत नाहीत आणि ते प्रत्येक परिस्थितीत टाळण्याचा प्रयत्न करतात. यामुळे ते नेहमी 'सुरक्षित' पर्याय निवडतात, जसे की सुरक्षित नोकरी. परिणामी, ते कधीच मोठे यश मिळवू शकत नाहीत.

याउलट, विजेते (winners) हे समजतात की हरणे किंवा अपयशी होणे हे शिकण्याच्या प्रक्रियेचा एक आवश्यक भाग आहे. कियोसाकी राइट बंधूंचे उदाहरण देतात, ज्यांना उडण्यासाठी आधी विमान कोसळण्याचा सराव करावा लागला. बहुतेक लोक आर्थिकदृष्ट्या कधीच 'उडत' नाहीत, कारण ते अपयशाला घाबरतात आणि ते टाळण्याचा पर्याय निवडतात.

गुंतवणूक आणि व्यवसायात यशस्वी होण्यासाठी, तुम्हाला चुका करण्यास, पैसे गमावण्यास आणि त्या अनुभवातून शिकून पुन्हा प्रयत्न करण्यास तयार असले पाहिजे. अपयशाच्या भीतीने थांबून राहिल्यास तुम्ही कधीच जिंकू शकणार नाही. ही हरण्याची तयारी ठेवणे म्हणजे शक्तिशाली मानसिकतेची अंतिम अभिव्यक्ती आहे. 'मी करू शकत नाही' या भीतीची जागा 'मी यातून काय शिकू शकेन?' ही उत्सुकता घेते आणि तुम्ही तुमच्या वास्तवाचा विस्तार करता.

“पराभूत ते लोक असतात, जे विचार करतात की हरणे वाईट गोष्ट आहे. विजेत्यांना हे माहित असते की हार हा जिंकण्याचाच एक भाग आहे.”

--------------------------------------------------------------------------------

Conclusion

या पाच धड्यांमधील समान धागा हा आहे की आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवणे हे विशिष्ट आर्थिक डावपेचांपेक्षा तुमच्या मानसिकतेत, वास्तवाच्या धारणेत आणि भावनिक लवचिकतेत मोठे बदल करण्यावर अधिक अवलंबून आहे. श्रीमंतीचा प्रवास हा बाहेरच्या जगापेक्षा तुमच्या आतून जास्त सुरू होतो.

या पाच शक्तिशाली धड्यांनंतर, पैशाबद्दलचा तुमचा कोणता एक विश्वास आहे जो तुम्ही आज आव्हान देण्यास तयार आहात?

श्रीमंत होऊन लवकर निवृत्त व्हा: रॉबर्ट कियोसाकी यांच्या मूलभूत आर्थिक संकल्पना

Introduction: The Mindset for Early Retirement

१९८४ साली रॉबर्ट कियोसाकी आणि त्यांची पत्नी किम एका थंडगार पर्वतावर बसले होते. त्यांच्याकडे आशा तर खूप होती, पण संसाधने खूप कमी होती. जवळजवळ कंगाल होण्याच्या परिस्थितीतून आर्थिक स्वातंत्र्यापर्यंतचा त्यांचा प्रवास नशिबावर अवलंबून नव्हता, तर तो विशिष्ट आर्थिक तत्त्वे समजून घेण्यावर आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे आपली मानसिकता बदलण्यावर अवलंबून होता. ‘रिटायर यंग रिटायर रिच’ या पुस्तकाचा हाच मूळ संदेश आहे. हे पुस्तक आपल्याला शिकवते की योग्य साधने आणि योग्य विचारसरणीने कोणीही आर्थिक यश मिळवू शकतो.

या प्रवासाची सुरुवात लिव्हरेज (Leverage) या संकल्पनेतून होते. डेव्हिड आणि गोलियाथ यांच्या प्रसिद्ध कथेचा विचार करा. लहान असूनही, डेव्हिडने राक्षसी गोलियाथला हरवले कारण त्याने लिव्हरेजच्या शक्तीचा वापर केला - एक साधी गोफण. हे एक रूपक आहे जे दाखवते की सामान्य माणूस योग्य साधनांचा वापर करून मोठ्या आर्थिक आव्हानांवर मात करू शकतो.

आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी सर्वात शक्तिशाली लिव्हरेज बाह्य नसून आंतरिक आहे; ते आपण पैशाबद्दल कसा विचार करतो यापासून सुरू होते.

--------------------------------------------------------------------------------

1. लिव्हरेजची शक्ती: कमी श्रमात जास्त मिळवणे (The Power of Leverage: Achieving More with Less)

लिव्हरेज म्हणजे विविध संसाधनांचा वापर करून कमीत कमी प्रयत्नात जास्तीत जास्त परिणाम मिळवणे. श्रीमंत होण्यासाठी आणि लवकर निवृत्त होण्यासाठी, तुम्हाला वेगवेगळ्या प्रकारच्या लिव्हरेजचा वापर कसा करायचा हे शिकणे आवश्यक आहे.

आर्थिक प्रवासाच्या सुरुवातीला सर्वात महत्त्वाचे लिव्हरेजचे प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:

• इतरांचे पैसे (Other People's Money - OPM): श्रीमंत वडिलांनुसार, "गरीब आणि मध्यमवर्गीय लोकांना श्रीमंत होण्यात अडचण येते कारण ते श्रीमंत होण्यासाठी स्वतःच्या पैशाचा वापर करण्याचा प्रयत्न करतात." श्रीमंत लोक मालमत्ता (assets) खरेदी करण्यासाठी कर्जाऊ भांडवलाचा वापर करतात, तर इतरजण कर्जाला घाबरतात.
• तुमचे शिक्षण (Your Education): याचा अर्थ केवळ औपचारिक शालेय शिक्षण नाही, तर व्यावहारिक आर्थिक शिक्षण आहे. हे शिक्षण तुम्हाला पैसे कसे काम करतात आणि ते तुमच्यासाठी कसे काम करू शकतात हे शिकवते.
• तुमचे नातेसंबंध (Your Relationships): एक चांगला जोडीदार किंवा व्यावसायिक नेटवर्क तुमची सर्वात मोठी आर्थिक ताकद बनू शकते, जे तुम्हाला अशा संधी आणि संसाधनांपर्यंत पोहोचवते ज्या तुम्ही एकट्याने मिळवू शकत नाही.
• तुमचे मन (Your Mind): हा सर्वात महत्त्वाचा, #१ लिव्हरेज आहे. तुमचे विचारच तुमची वास्तविकता आणि कृती नियंत्रित करतात. हेच ते साधन आहे जे इतर सर्व प्रकारच्या लिव्हरेजचा पाया आहे.

म्हणून, हा प्रवास खऱ्या अर्थाने सुरू करण्यासाठी, आपल्याला आपल्या मालकीच्या सर्वात शक्तिशाली साधनात प्रभुत्व मिळवावे लागेल: ते म्हणजे तुमचे मन.

--------------------------------------------------------------------------------

2. तुमचे मन: तुमची सर्वात मोठी संपत्ती (Your Mind: Your Greatest Asset)

एखाद्या व्यक्तीची आर्थिक परिस्थिती ही त्याच्या "वास्तविकतेचा" (reality) आरसा असते. तुम्ही पैशाबद्दल जे सत्य मानता, तेच तुमचे आर्थिक वास्तव बनते. रॉबर्ट कियोसाकी यांच्या 'गरीब वडील' आणि 'श्रीमंत वडील' यांच्या मानसिकतेतील फरक या टेबलमधून स्पष्ट होतो.

गरीब वडिलांची मानसिकता (Poor Dad's Mindset)	श्रीमंत वडिलांची मानसिकता (Rich Dad's Mindset)
"मला हे परवडणार नाही." ("I can't afford it.")	"मी हे कसे परवडवू शकेन?" ("How can I afford it?")
हे विधान तुमच्या मेंदूला कुलूप लावते आणि विचारप्रक्रिया थांबवते.	हा प्रश्न तुमच्या मेंदूला विचारांसाठी खुला करतो आणि शक्यता शोधायला लावतो.

या संकल्पनेचा खरा अर्थ असा आहे: जेव्हा तुम्ही "कसे?" असा प्रश्न विचारता, तेव्हा तुम्ही तुमची आर्थिक क्षमता (capacity) वाढवण्यासाठी आणि सर्जनशील उपाय शोधण्यासाठी स्वतःला भाग पाडता. श्रीमंत होण्याच्या दिशेने हे पहिले पाऊल आहे.

पुस्तकातील तत्त्वानुसार: "तुम्ही जे सत्य मानता, तीच तुमची वास्तविकता बनते."

ही मानसिक बदल उत्पन्नाच्या वेगवेगळ्या मार्गांना समजून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे, जे कॅशफ्लो क्वाड्रंटद्वारे उत्तम प्रकारे स्पष्ट केले आहे.

--------------------------------------------------------------------------------

3. उत्पन्नाचे चार मार्ग: कॅशफ्लो क्वाड्रंट (The Four Paths to Income: The Cashflow Quadrant)

कॅशफ्लो क्वाड्रंट हे एक आराखडा आहे जे लोक पैसे कसे कमावतात याचे चार वेगवेगळे मार्ग दर्शवते. प्रत्येक क्वाड्रंटमधील व्यक्तीची मानसिकता आणि मूल्ये वेगवेगळी असतात.

E - Employee (कर्मचारी): 'E' क्वाड्रंटमधील लोक सुरक्षिततेच्या मूल्यावर चालतात. ते पगारासाठी आपला वेळ विकतात, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या उत्पन्नावर आणि करांवर (taxes) सर्वात कमी नियंत्रण मिळते. त्यांची मुख्य चिंता नोकरीची सुरक्षा ही असते.

S - Self-Employed / Small Business (स्वयं-नियोजित / छोटा व्यावसायिक): 'S' क्वाड्रंटमधील लोक स्वातंत्र्याला महत्त्व देतात. त्यांना कोणासाठी काम करायचे नसते, म्हणून ते स्वतःच एक 'सिस्टम' बनतात. समस्या ही आहे की, जर त्यांनी काम थांबवले, तर त्यांचे उत्पन्न देखील थांबते.

B - Business Owner (मोठा व्यावसायिक): 'B' क्वाड्रंटमधील लोक सिस्टम तयार करण्याला आणि लिव्हरेज वापरण्याला महत्त्व देतात. ते अशा सिस्टमचे मालक असतात जिथे लोक त्यांच्यासाठी काम करतात. ते कामापासून दूर गेले तरी त्यांचे उत्पन्न थांबत नाही कारण सिस्टम त्यांच्या अनुपस्थितीतही काम करत राहते.

I - Investor (गुंतवणूकदार): हे "श्रीमंतांचे खेळाचे मैदान" आहे. गुंतवणूकदार आपला पैसा त्यांच्यासाठी काम करायला लावतात. ते 'B' क्वाड्रंटमधील व्यवसाय आणि इतर मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करतात, ज्यामुळे त्यांचा पैसा आणखी पैसा निर्माण करतो.

यातील मुख्य शिकवण ही आहे की डावीकडून (E, S) उजवीकडे (B, I) जाण्यासाठी, व्यक्तीला आपली मूळ मानसिकता बदलावी लागेल आणि लिव्हरेजचा प्रभावीपणे वापर करायला शिकावा लागेल.

जसे पैसे कमवण्याचे वेगवेगळे मार्ग आहेत, तसेच तुम्ही कमावलेल्या पैशावर वेगवेगळ्या प्रकारे कर आकारला जातो.

--------------------------------------------------------------------------------

4. सर्व उत्पन्न समान नसते: उत्पन्नाचे तीन प्रकार (Not All Income is Created Equal: The Three Types of Income)

संपत्ती कार्यक्षमतेने निर्माण करण्यासाठी उत्पन्नाचे तीन प्रकार समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. प्रत्येक प्रकारच्या उत्पन्नावर सरकार वेगवेगळ्या दराने कर आकारते.

1. कमावलेले उत्पन्न (Earned Income): हे नोकरीतून (पगार) मिळणारे उत्पन्न आहे, ज्याला कियोसाकी '५०% पैसा' म्हणतात. याचे कारण असे की सरकार विविध करांद्वारे यातील किमान ५०% किंवा त्याहून अधिक हिस्सा घेते. हे सर्वाधिक कर लागणारे उत्पन्न आहे.
2. पोर्टफोलिओ उत्पन्न (Portfolio I_ncome): हे शेअर, बॉण्ड्स यांसारख्या कागदी मालमत्तेतून मिळणारे उत्पन्न आहे. याला '२०% पैसा' म्हटले जाते कारण यावर कमी दराने (अंदाजे २०%) कर आकारला जातो.
3. निष्क्रिय उत्पन्न (Passive Income): हे स्थावर मालमत्ता (real estate) किंवा रॉयल्टीसारख्या मालमत्तेतून मिळणारे उत्पन्न आहे, ज्यासाठी कमी व्यवस्थापनाची गरज असते. याला '०% पैसा' म्हटले जाते कारण यावर सर्वात कमी (०% पर्यंत) कर आकारला जाऊ शकतो.

नवशिक्यांसाठी प्राथमिक धडा: श्रीमंत होण्याचा मार्ग म्हणजे जास्त कर लागणाऱ्या 'कमावलेल्या उत्पन्नाला' कमी कर लागणाऱ्या 'निष्क्रिय' आणि 'पोर्टफोलिओ' उत्पन्नात रूपांतरित करणे. म्हणूनच श्रीमंत लोक व्यवसाय उभारण्यावर आणि मालमत्ता खरेदी करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात—'B' आणि 'I' क्वाड्रंट—कारण हीच ती साधने आहेत जी कायदेशीररित्या कमी कर लागणारे निष्क्रिय आणि पोर्टफोलिओ उत्पन्न निर्माण करतात. हे करण्यासाठी ते पैशाच्या प्रवाहाची पद्धत उलट करतात, जी बहुतेक कर्मचाऱ्यांना अडकवून ठेवते.

--------------------------------------------------------------------------------

5. श्रीमंत लोक पैशासाठी काम करत नाहीत (The Rich Don't Work for Money)

एक कर्मचारी आणि एक व्यावसायिक यांच्या पैशाच्या प्रवाहाच्या (cash flow) पद्धतीमध्ये एक महत्त्वाचा फरक आहे. हा फरक समजून घेतल्यास तुम्हाला लिव्हरेजची खरी ताकद कळेल.

कर्मचारी (Employee)	व्यावसायिक (Business Owner)
१. कमावतो (Earns)	१. कमावतो (Earns)
२. कर भरतो (Pays Tax)	२. खर्च करतो (Spends)
३. उरलेले पैसे खर्च करतो (Spends What's Left)	३. उरलेल्या रकमेवर कर भरतो (Pays Tax on What's Left)

यातील मुख्य मुद्दा असा आहे: 'B' क्वाड्रंटमध्ये व्यवसाय म्हणून काम केल्याने, तुम्ही कायदेशीररित्या व्यवसायाशी संबंधित खर्चांवर कर भरण्यापूर्वी पैसे खर्च करू शकता, ज्यामुळे तुमची आर्थिक लिव्हरेज लक्षणीयरीत्या वाढते.

तुमचे ध्येय जास्त पगार मिळवणे हे नसावे, तर निष्क्रिय आणि पोर्टफोलिओ उत्पन्न निर्माण करणारी मालमत्ता (Assets) खरेदी करणे किंवा तयार करणे हे असले पाहिजे.

ही तत्त्वे प्रत्यक्षात आणण्यासाठी, तुम्हाला वेग आणि कार्यक्षमतेसाठी तयार केलेल्या योजनेची आवश्यकता आहे.

--------------------------------------------------------------------------------

6. तुमची योजना: वेगवान मार्ग विरुद्ध संथ मार्ग (Your Plan: The Fast Track vs. The Slow Track)

बहुतेक लोक 'संथ योजने'चे अनुसरण करतात: आयुष्यभर काम करा, पैसे वाचवा आणि सेवानिवृत्ती खात्यात गुंतवणूक करा. याउलट, लवकर श्रीमंत होऊन निवृत्त होण्यासाठी 'वेगवान योजने'ची आवश्यकता असते.

वेगवान योजनेचे मुख्य घटक खालीलप्रमाणे आहेत:

1. प्रथम बाहेर पडण्याची रणनीती तयार करा (Create Your Exit Strategy First): ही संकल्पना अमूर्त वाटू शकते, पण ती अत्यंत ठोस आहे. १९८५ मध्ये, रॉबर्ट, किम आणि त्यांचे मित्र लॅरी यांनी एक स्पष्ट ध्येय ठेवले: १९९४ पर्यंत आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र व्हायचे. तुम्हाला केव्हा निवृत्त व्हायचे आहे आणि किती निष्क्रिय उत्पन्नासह, हे आधी ठरवा. हे ध्येय तुमच्या सर्व कृतींना दिशा देईल.
2. आर्थिक शिक्षणामध्ये गुंतवणूक करा (Invest in Financial Education): वेगवान योजनेसाठी व्यवसाय, स्थावर मालमत्ता आणि गुंतवणुकीच्या धोरणांबद्दल पुस्तके, सेमिनार आणि प्रत्यक्ष अनुभवातून सतत शिकणे आवश्यक आहे. हे औपचारिक शिक्षणापेक्षा वेगळे आणि अधिक महत्त्वाचे आहे.
3. कृती करा आणि चुकांमधून शिका (Take Action and Learn from Mistakes): विजेते अपयशी होण्यास घाबरत नाहीत. बहुतेक लोक आर्थिकदृष्ट्या कधीच 'उडणार' नाहीत कारण ते अपयशाला कोणत्याही किंमतीत टाळण्याचा पर्याय निवडतात. याउलट, राईट बंधूंनी यशस्वी होईपर्यंत अपयशी होण्याचा सराव केला. अपयश ही शिकण्याच्या प्रक्रियेचा एक आवश्यक भाग आहे.

या शक्तिशाली संकल्पना लक्षात घेऊन, हा प्रवास एका निर्णायक कृतीने सुरू होतो.

--------------------------------------------------------------------------------

7. निष्कर्ष: तुमचे पहिले पाऊल (Conclusion: Your First Step)

लवकर श्रीमंत होऊन निवृत्त होण्याच्या प्रवासात अनेक संकल्पना महत्त्वाच्या आहेत, परंतु या तीन गोष्टी सर्वात आवश्यक आहेत:

• तुमची मानसिकता बदला (Change Your Mindset): खरी संपत्ती तुमच्या "वास्तविकतेत" बदल करण्यापासून सुरू होते — "मी करू शकत नाही" पासून "मी हे कसे करू शकेन?" पर्यंत.
• लिव्हरेजचा वापर करा (Use Leverage): तुमची वाढ झपाट्याने करण्यासाठी सिस्टम तयार करायला शिका आणि इतरांची संसाधने (पैसे, वेळ) वापरायला शिका.
• निष्क्रिय उत्पन्न निर्माण करा (Build Passive Income): तुमचे प्रयत्न अशा मालमत्ता मिळवण्यावर केंद्रित करा, ज्या तुमच्या सततच्या श्रमाशिवाय उत्पन्न निर्माण करतील.

हा मार्ग सोपा नाही. १९८५ मध्ये जेव्हा रॉबर्ट आणि किम यांनी हा निर्णय घेतला, तेव्हा त्यांच्याकडे जवळजवळ काहीच नव्हते आणि या प्रवासामध्ये त्यांना तीन आठवडे एका गाडीत राहावे लागले. पण १९९४ पर्यंत ते आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र झाले. लवकर श्रीमंत होऊन निवृत्त होण्याचा प्रवास परिपूर्ण असण्याबद्दल नाही, तर तो आजच सुरुवात करण्याचा, सतत शिकण्याचा आणि सातत्यपूर्ण कृती करण्याचा दृढ निर्णय घेण्याबद्दल आहे. तो निर्णयच तुम्हाला खऱ्या स्वातंत्र्याकडे घेऊन जाईल.

श्रीमंत कसे व्हावे: रॉबर्ट कियोसाकींच्या तत्त्वांवर आधारित एक व्यावहारिक मार्गदर्शक

1.0 प्रस्तावना: श्रीमंतीच्या प्रवासाची सुरुवात

1.1. श्रीमंत बनण्याची इच्छा अनेकजण बाळगतात, परंतु केवळ काही मोजकेच लोक हे स्वप्न प्रत्यक्षात आणू शकतात. याचे कारण म्हणजे श्रीमंतीचा प्रवास हा केवळ अधिक पैसे कमावण्यापुरता मर्यादित नाही, तर तो योग्य मानसिकता, अचूक धोरण आणि सातत्यपूर्ण कृती विकसित करण्याबद्दल आहे. अनेकजण कठोर परिश्रम करतात, बचत करतात, पण तरीही आर्थिक स्वातंत्र्याच्या ध्येयापर्यंत पोहोचू शकत नाहीत. याउलट, काहीजण कमी संसाधनांमध्येही प्रचंड संपत्ती निर्माण करतात. यातील फरक साधनांमध्ये नसून दृष्टिकोनामध्ये आहे. हे मार्गदर्शक तुम्हाला रॉबर्ट कियोसाकींच्या सिद्धान्तांवर आधारित एक व्यावहारिक आणि कृतीयोग्य आराखडा प्रदान करण्यासाठी तयार केले आहे, जो तुम्हाला केवळ श्रीमंत बनण्यासच नव्हे, तर आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र जीवन जगण्यास मदत करेल.

1.2. श्रीमंत कसे व्हावे हे जाणून घेण्याआधी, ‘का?’ या प्रश्नाचे उत्तर शोधणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. डिसेंबर १९८४ मध्ये, रॉबर्ट कियोसाकी, त्यांची पत्नी किम आणि त्यांचे मित्र लॅरी यांनी बर्फाळ डोंगरावर बसून आर्थिक स्वातंत्र्याचे ध्येय निश्चित केले. त्यांच्याकडे संसाधनांची कमतरता होती, पण त्यांच्याकडे एक प्रबळ 'का?' होता. त्यांना आर्थिक तंगीच्या चक्रातून बाहेर पडून स्वतंत्र जीवन जगायचे होते. कियोसाकींच्या मते, जर तुमच्याकडे एखादे काम करण्याचे प्रबळ कारण नसेल, तर ते ‘कसे’ करायचे हे जाणून घेणे निरर्थक ठरते. एक शक्तिशाली 'का?' तुम्हाला कोणत्याही संकटावर मात करण्याची आणि पुढे जाण्याची ऊर्जा देतो. थांबा आणि विचार करा: तुमचा 'का?' काय आहे? तो इतका शक्तिशाली आहे का, की तुम्हाला कोणत्याही संकटातून बाहेर काढेल?

1.3. रॉबर्ट कियोसाकींचे 'अमीर डॅडी' नेहमी डेव्हिड आणि गोलियाथची कथा सांगत. या कथेत, डेव्हिडसारखा एक सामान्य मुलगा गोलियाथसारख्या राक्षसाला हरवू शकला, कारण त्याला 'लिव्हरेज' (Leverage) या शक्तीचा वापर कसा करायचा हे माहित होते. त्याच्या हातातील एक साधी गोफण आणि दगड हे कमी संसाधनांचे प्रतीक होते, पण त्यांचा योग्य वापर करून त्याने प्रचंड शक्ती निर्माण केली. आर्थिक जगातही हेच तत्त्व लागू होते. श्रीमंत होण्यासाठी तुमच्याकडे भरपूर पैसा असण्याची गरज नाही; तुमच्याकडे उपलब्ध संसाधनांचा (जसे की तुमचे ज्ञान, वेळ, कल्पना आणि इतरांचे पैसे) प्रभावीपणे वापर करण्याची क्षमता असणे आवश्यक आहे. ही क्षमता म्हणजेच लिव्हरेज.

1.4. पुढील विभागात, आपण श्रीमंतीसाठी आवश्यक असलेल्या सर्वात महत्त्वाच्या साधनाचा, म्हणजेच तुमच्या मानसिकतेचा, सखोल अभ्यास करणार आहोत. कारण तुमची बाह्य परिस्थिती बदलण्याआधी तुमची आंतरिक दुनिया बदलणे आवश्यक आहे.

2.0 श्रीमंतीचा पाया: तुमची मानसिकता (Your Mindset)

2.1. आर्थिक यश मिळवण्याचा पाया बाह्य साधने किंवा गुंतवणुकीच्या संधी नसून, तुमची आंतरिक मानसिकता, तुमचे विचार आणि तुमची श्रद्धा प्रणाली आहे. तुम्ही जगाकडे कसे पाहता, पैशाबद्दल काय विचार करता आणि स्वतःच्या क्षमतेवर किती विश्वास ठेवता, यावरच तुमची आर्थिक 'वास्तविकता' (Reality) अवलंबून असते. तुमचे शब्द आणि विचारच तुमची क्षमता ठरवतात. त्यामुळे, श्रीमंतीच्या प्रवासातील पहिले आणि सर्वात महत्त्वाचे पाऊल म्हणजे तुमची मानसिकता बदलणे.

2.2. 'गरीब डॅडी' आणि 'अमीर डॅडी' यांच्यातील सर्वात मोठा फरक त्यांच्या विचारसरणीत होता. जेव्हा एखाद्या महागड्या गोष्टीचा विषय निघायचा, तेव्हा त्यांची प्रतिक्रिया पूर्णपणे भिन्न असे. हा फरक खालील तक्त्यामध्ये स्पष्ट केला आहे:

गरीब डॅडींची मानसिकता	अमीर डॅडींची मानसिकता
"मी हे विकत घेऊ शकत नाही." ("म इसका ख़र्च नह उठा सकता")	"मी हे कसे विकत घेऊ शकेन?" ("म इसका ख़र्च कस तरह उठा सकता ँ?")
हा दृष्टिकोन मेंदूला विचार करण्यापासून थांबवतो आणि शक्यतांची दारे बंद करतो.	हा दृष्टिकोन मेंदूला विचार करण्यास प्रवृत्त करतो आणि नवीन शक्यता व मार्ग शोधण्यास मदत करतो.
ही एक नकारात्मक आणि मर्यादा घालणारी विचारसरणी आहे.	ही एक सकारात्मक आणि विस्तारवादी विचारसरणी आहे.
यामुळे व्यक्ती आर्थिकदृष्ट्या निष्क्रिय राहते.	यामुळे व्यक्ती आर्थिकदृष्ट्या सक्रिय आणि सर्जनशील बनते.

"मी हे विकत घेऊ शकत नाही" असे म्हणणे सोपे आहे, पण ते तुम्हाला कायमस्वरूपी त्याच परिस्थितीत अडकवून ठेवते. याउलट, "मी हे कसे विकत घेऊ शकेन?" हा प्रश्न तुम्हाला उपाय शोधायला, नवीन गोष्टी शिकायला आणि तुमची आर्थिक क्षमता वाढवायला भाग पाडतो.

2.3. 'अमीर डॅडी' नेहमी बायबलमधील "आणि शब्द साकार झाला" ("और श द साकार हो गया") या वचनाचा संदर्भ देत. त्यांचा विश्वास होता की तुम्ही जे बोलता आणि जे सत्य मानता, तेच तुमची वास्तविकता बनते. जर तुम्ही स्वतःला सतत सांगत असाल की "मी कधीच श्रीमंत होऊ शकत नाही" किंवा "गुंतवणूक धोकादायक आहे," तर तुमचा मेंदू तेच सत्य म्हणून स्वीकारेल आणि तुम्ही कधीही त्या दिशेने प्रयत्न करणार नाही. तुमचे शब्द तुमच्या कृतींना आणि पर्यायाने तुमच्या भविष्याला आकार देतात.

2.4. पराभूत लोक हरण्याला एक वाईट आणि अंतिम घटना मानतात, तर विजेते हरण्याला जिंकण्याच्या प्रक्रियेचा एक अविभाज्य भाग मानतात. 'अमीर डॅडी' म्हणायचे की जे लोक कधीही हरत नाहीत, ते कधीही जिंकत नाहीत. आर्थिक जगात यशस्वी होण्यासाठी जोखीम पत्करण्याची आणि अयशस्वी होण्याची तयारी ठेवावी लागते. राइट बंधूंचे उदाहरण घ्या; विमान उडवण्याआधी ते अनेकवेळा अयशस्वी झाले. त्यांनी प्रत्येक अपयशाला शिकण्याची संधी मानले आणि म्हणूनच ते यशस्वी झाले. जे लोक अपयशाच्या भीतीने सुरक्षित नोकरी आणि हमी उत्पन्नाला चिकटून राहतात, ते आर्थिक स्वातंत्र्याच्या दिशेने कधीच 'उडान' घेऊ शकत नाहीत.

2.5. ही 'मी हे कसे मिळवू शकेन?' ही मानसिकता तुम्हाला केवळ वस्तू खरेदी करण्यास प्रवृत्त करत नाही, तर तुम्हाला E आणि S क्वाड्रंटच्या मर्यादित जगातून B आणि I क्वाड्रंटच्या अमर्याद संधींकडे ढकलते. पुढील विभागात आपण हाच आराखडा तपशीलवार पाहू.

3.0 आर्थिक स्वातंत्र्याचा आराखडा: योग्य धोरण निवडा

3.1. श्रीमंत बनण्यासाठी केवळ कठोर परिश्रम करणे पुरेसे नाही. तुमच्याकडे एक जलद आणि प्रभावी योजना असणे आवश्यक आहे, जी तुम्हाला तुमच्या आर्थिक स्वातंत्र्याच्या ध्येयापर्यंत घेऊन जाईल. अनेक लोक आयुष्यभर 'धीमी योजना' (Slow Plan) अवलंबतात, जसे की नोकरी करणे, बचत करणे आणि निवृत्तीसाठी गुंतवणूक करणे. ही योजना सुरक्षित असली तरी, ती तुम्हाला लवकर श्रीमंत बनवू शकत नाही. जलद योजनेसाठी तुम्हाला उत्पन्नाचे प्रकार आणि आर्थिक आराखडा समजून घेणे आवश्यक आहे.

3.2. रॉबर्ट कियोसाकींनी जगातील लोकांना उत्पन्नाच्या स्त्रोतानुसार चार भागांमध्ये विभागले आहे, ज्याला ते 'कॅशफ्लो क्वाड्रंट' म्हणतात: E (कर्मचारी), S (स्वयं-रोजगारित), B (व्यवसाय मालक), आणि I (गुंतवणूकदार). तुम्ही सध्या कोणत्या क्वाड्रंटमध्ये आहात? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, तुम्हाला कुठे जायचे आहे? क्वाड्रंटच्या डाव्या बाजूला (E आणि S) लिव्हरेज खूप कमी (1:1) असते, कारण तुमचे उत्पन्न थेट तुमच्या श्रमाशी जोडलेले असते. उजव्या बाजूला (B आणि I) लिव्हरेज खूप जास्त असते, कारण तुम्ही इतरांचे श्रम, वेळ आणि पैसा वापरून संपत्ती निर्माण करता.

3.3. श्रीमंत लोक उत्पन्नाच्या प्रकारांमधील फरक जाणतात आणि त्यानुसार आपले धोरण ठरवतात. उत्पन्नाचे मुख्य तीन प्रकार आहेत:

उत्पन्नाचा प्रकार	वर्णन	कराचे प्रमाण (अमीर डॅडींनुसार)
अजित उत्पन्न (Earned Income)	पगाराच्या स्वरूपात मिळणारे उत्पन्न, ज्यासाठी तुम्ही पैशासाठी काम करता.	"५०% पैसा"
पोर्टफोलिओ उत्पन्न (Portfolio Income)	शेअर, बाँड्स आणि म्युच्युअल फंडांसारख्या कागदी मालमत्तेतून मिळणारे उत्पन्न.	"२०% पैसा"
निष्क्रिय उत्पन्न (Passive Income)	रिअल इस्टेट किंवा बौद्धिक संपदेतून (उदा. रॉयल्टी) मिळणारे उत्पन्न.	"०% पैसा"

श्रीमंत लोक निष्क्रिय आणि पोर्टफोलिओ उत्पन्नावर लक्ष केंद्रित करतात, कारण त्यावर कर कमी असतो आणि ते त्यांच्या वैयक्तिक श्रमावर अवलंबून नसते.

3.4. धीमी योजना (Slow Plan) आणि जलद योजना (Fast Plan) यांमध्ये मोठा फरक आहे. धीमी योजना म्हणजे सुरक्षित नोकरी करणे, पैसे वाचवणे आणि रिटायरमेंट खात्यात पैसे टाकणे. ही योजना तुम्हाला श्रीमंत बनवू शकते, पण त्यासाठी खूप वेळ लागतो. जलद योजना (Fast Plan) 'B' आणि 'I' क्वाड्रंटमधील लोक वापरतात. या योजनेची गती प्रणाली (Systems), लोकांचे प्रयत्न (B क्वाड्रंट) आणि इतरांचे पैसे (I क्वाड्रंट) यांचा प्रभावी वापर करून निष्क्रिय आणि पोर्टफोलिओ उत्पन्न निर्माण करण्याच्या क्षमतेतून येते. हे उत्पन्नाचे प्रकार सर्वात कमी करपात्र आहेत, ज्यामुळे संपत्ती निर्मितीचा वेग वाढतो.

3.5. आता आराखडा समजल्यानंतर, श्रीमंत लोक संपत्ती निर्माण करण्यासाठी नेमकी कोणती साधने वापरतात, हे पुढील विभागात पाहू.

4.0 श्रीमंतांची साधने: मालमत्ता कशी तयार करावी

4.1. श्रीमंत लोक पैशासाठी काम करण्याऐवजी मालमत्ता (Assets) तयार करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात. मालमत्ता म्हणजे अशी कोणतीही गोष्ट जी तुमच्या खिशात पैसे टाकते. याउलट, दायित्व (Liability) म्हणजे अशी गोष्ट जी तुमच्या खिशातून पैसे काढते. श्रीमंत बनण्यासाठी मालमत्तेच्या स्तंभात सतत वाढ करणे आवश्यक आहे. या विभागात आपण व्यवसाय, रिअल इस्टेट आणि कागदी मालमत्ता या तीन मुख्य साधनांवर चर्चा करणार आहोत.

4.2. व्यवसाय उभारणे 4.2.1. स्वतःचा व्यवसाय सुरू करणे (B-Quadrant) हे श्रीमंत बनण्याच्या जलद योजनेतील एक महत्त्वाचे साधन आहे. कर्मचारी (E) आणि स्वयं-रोजगारित (S) यांना करानंतर उरलेल्या पैशातून खर्च करावा लागतो, तर व्यवसाय मालक (B) अनेक खर्च (जसे की कार, प्रवास, जेवण) व्यवसायाच्या नावावर दाखवून कर-पूर्व उत्पन्नातून करू शकतो. याचा अर्थ, व्यवसाय मालक आधी खर्च करतो आणि उरलेल्या नफ्यावर कर देतो, ज्यामुळे त्याला प्रचंड कर लाभ मिळतो. 4.2.2. 'अमीर डॅडी' नेहमी सांगायचे की श्रीमंत बनण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे उदार होणे. याचा अर्थ, जास्तीत जास्त लोकांच्या समस्या सोडवणे किंवा त्यांची सेवा करणे. तुम्ही जितक्या जास्त लोकांना सेवा द्याल, तितके तुम्ही श्रीमंत व्हाल. एक यशस्वी व्यवसाय मालक अशी प्रणाली (System) तयार करतो, जी कमीत कमी श्रमात जास्तीत जास्त लोकांची सेवा करू शकेल.

4.3. रिअल इस्टेटमध्ये गुंतवणूक 4.3.1. रिअल इस्टेट हे एक शक्तिशाली साधन आहे कारण ते तुम्हाला 'इतरांच्या पैशावर' (Other People's Money) श्रीमंत होण्याची संधी देते. तुम्ही बँकेकडून कर्ज (Debt) घेऊन मालमत्ता खरेदी करू शकता. योग्य प्रकारे वापरल्यास, कर्ज हे एक चांगले साधन आहे. तुम्ही मालमत्तेच्या एकूण किमतीच्या केवळ काही टक्के रक्कम गुंतवता, पण तुम्हाला संपूर्ण मालमत्तेच्या वाढीचा आणि भाड्याचा फायदा मिळतो. 4.3.2. यशस्वी रिअल इस्टेट गुंतवणूकदार डोल्फ डी रूस यांच्या 100:10:3:1 नियमानुसार, तुम्हाला १०० मालमत्ता पाहिल्यानंतर, १० मालमत्तांवर प्रस्ताव (Offer) दिल्यानंतर, ३ प्रस्तावांवर वाटाघाटी केल्यानंतर १ चांगली संधी मिळते. याचा अर्थ, चांगला सौदा शोधण्यासाठी तुम्हाला भरपूर 'शॉपिंग' करावी लागेल.

4.4. कागदी मालमत्तेचा (Paper Assets) योग्य वापर 4.4.1. अनेकजण म्युच्युअल फंड आणि 401(k) सारख्या योजनांना सुरक्षित गुंतवणूक मानतात, पण त्यात मोठे धोके आहेत. या योजना शेअर बाजाराच्या कामगिरीवर अवलंबून असतात. बाजार कोसळल्यास तुमचे मोठे नुकसान होऊ शकते. तसेच, 401(k) मधून पैसे काढताना तुम्हाला अजित उत्पन्नाच्या दराने (सर्वात जास्त) कर भरावा लागतो. 4.4.2. व्यावसायिक गुंतवणूकदार त्यांचा धोका कमी करण्यासाठी आणि बाजाराच्या कोणत्याही परिस्थितीत (तेजी किंवा मंदी) पैसे कमावण्यासाठी 'पुट ऑप्शन्स' (Put Options) आणि 'कॉल ऑप्शन्स' (Call Options) यांसारख्या साधनांचा वापर करतात. ही साधने 'विम्या'सारखे (insurance) काम करतात. * पुट ऑप्शन: हे तुमच्या मालमत्तेच्या किमतीच्या घसरणीविरुद्ध विमा आहे. जर तुमच्याकडे एखादा शेअर असेल आणि तुम्हाला त्याच्या किमतीत घट होण्याची भीती वाटत असेल, तर तुम्ही पुट ऑप्शन खरेदी करून तो शेअर भविष्यात ठरलेल्या उच्च किमतीत विकण्याचा अधिकार मिळवू शकता. * कॉल ऑप्शन: हे किमतीच्या वाढीविरुद्ध विमा आहे. जर तुम्हाला एखादा शेअर खरेदी करायचा असेल आणि त्याची किंमत वाढण्याची भीती वाटत असेल, तर तुम्ही कॉल ऑप्शन खरेदी करून तो शेअर भविष्यात ठरलेल्या कमी किमतीत खरेदी करण्याचा अधिकार मिळवू शकता. या साधनांचा वापर करून तुम्ही बाजारातील तेजी (Bull Market) आणि मंदी (Bear Market) या दोन्ही परिस्थितीत पैसे कमवू शकता. 'अमीर डॅडी' नेहमी म्हणायचे, "गुंतवणूक धोकादायक नाही, अज्ञानी असणे धोकादायक आहे."

4.5. ही साधने वापरण्यासाठी केवळ ज्ञान असून चालत नाही, तर कृती करणे आवश्यक आहे. पुढील विभागात कृती करण्याच्या महत्त्वावर चर्चा केली जाईल.

5.0 कृती करणे: योजनेतून वास्तवाकडे

5.1. ज्ञान आणि योजना तेव्हाच यशस्वी होतात, जेव्हा त्यांची अंमलबजावणी केली जाते. अनेक लोक श्रीमंत बनण्याचे स्वप्न पाहतात, योजना आखतात, पण प्रत्यक्षात कृती करत नाहीत. निर्णय घेणे आणि कृती करणे यात मोठा फरक आहे. याला समजून घेण्यासाठी 'पिंजऱ्यातील तीन पक्ष्यांची' कथा लक्षात घ्या. जर पिंजऱ्यात तीन पक्षी असतील आणि त्यापैकी दोघांनी उडून जाण्याचा 'निर्णय' घेतला, तर पिंजऱ्यात किती पक्षी उरतील? उत्तर आहे: तीन. कारण निर्णय घेणे म्हणजे कृती करणे नव्हे.

5.2. 'अमीर डॅडी' यांच्या मते, "उद्या" हा सर्वात विनाशकारी शब्द आहे. गरीब, अयशस्वी आणि दुःखी लोक या शब्दाचा सर्वाधिक वापर करतात. ते म्हणतात, "मी उद्या गुंतवणूक सुरू करेन." समस्या ही आहे की 'उद्या' कधीच येत नाही. यशस्वी लोक 'आज' या शब्दावर लक्ष केंद्रित करतात. ते जे काही ठरवतात, ते आजच सुरू करतात, कारण त्यांना माहित असते की भविष्य आजच्या कृतीतूनच घडते.

5.3. तुम्ही स्वतःशी जे बोलता, तेच तुम्ही बनता. तुमचे शब्द तुमची वास्तविकता घडवतात. जर तुम्ही सतत "मी हे करू शकत नाही" किंवा "हे खूप कठीण आहे" असे नकारात्मक विचार करत असाल, तर तुम्ही कधीही यशस्वी होऊ शकणार नाही. तुमच्या भावना आणि विचारांवर लक्ष ठेवा. जेव्हा नकारात्मक विचार मनात येतील, तेव्हा त्यांना जाणीवपूर्वक "मी हे कसे करू शकेन?" या प्रश्नाने बदला. यामुळे तुमचा दृष्टिकोन बदलेल आणि तुम्हाला उपाय दिसू लागतील.

5.4. अपयश हे यशाच्या प्रक्रियेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. जे लोक अपयशाला घाबरतात, ते कधीही मोठी जोखीम उचलत नाहीत आणि त्यामुळे मोठे यशही मिळवू शकत नाहीत. याउलट, जे लोक जास्त वेळा अयशस्वी होण्यास आणि त्यातून शिकण्यास तयार असतात, तेच शेवटी मोठे यश मिळवतात. प्रत्येक अपयश तुम्हाला एक नवीन धडा शिकवते आणि तुम्हाला अधिक मजबूत बनवते.

5.5. कृती करण्यासाठी एक ठोस आराखडा आवश्यक आहे. खालील कृती-बिंदू तुम्हाला तुमची योजना प्रत्यक्षात आणण्यास मदत करतील:

• तुमची बाहेर पडण्याची रणनीती (Exit Strategy) आधी ठरवा: तुम्ही कोणत्या वयात आणि किती संपत्तीसह निवृत्त होऊ इच्छिता हे आधीच ठरवा. अंतिम ध्येय निश्चित केल्याने तुम्हाला योग्य मार्ग निवडण्यास मदत होईल.
• तुमचे आर्थिक विवरणपत्र (Financial Statement) तयार करा: दर महिन्याला तुमचे उत्पन्न, खर्च, मालमत्ता आणि देणी यांचा मागोवा घ्या. यामुळे तुम्हाला तुमची आर्थिक स्थिती स्पष्टपणे समजेल.
• व्यावसायिक सल्लागार निवडा: तुमच्या ध्येयांशी सहमत असणारे आणि तुम्हाला योग्य सल्ला देऊ शकणारे अकाउंटंट, वकील आणि गुंतवणूक सल्लागार शोधा. योग्य टीम तुम्हाला जलदगतीने पुढे जाण्यास मदत करेल.
• तुमचे संपत्ती गुणोत्तर (Wealth Ratio) मोजा आणि त्यावर लक्ष ठेवा: तुमचे आर्थिक स्वातंत्र्य मोजण्याचा एक ठोस मार्ग म्हणजे संपत्ती गुणोत्तर. त्याचे सूत्र आहे: (निष्क्रिय उत्पन्न + पोर्टफोलिओ उत्पन्न) / एकूण खर्च. जेव्हा हे गुणोत्तर '१' किंवा त्याहून अधिक होते, तेव्हा तुम्ही आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र बनता. हेच तुमच्या संपूर्ण योजनेचे गणितीय उद्दिष्ट आहे.

5.6. केवळ वैयक्तिक कृती पुरेशी नाही. तुमच्या शब्दांमध्ये आणि कृतींमध्ये अखंडता (integrity) असणे हे दीर्घकालीन यशासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. यशस्वी होण्यासाठी भागीदार, कर्जदार आणि ग्राहक तुमच्यावर विश्वास ठेवतात हे महत्त्वाचे आहे. जर तुम्ही दिलेला शब्द पाळत नसाल, तर कोणीही तुमच्या मोठ्या स्वप्नांना पाठिंबा देणार नाही आणि तुमची 'जलद योजना' अशक्य होईल.

6.0 निष्कर्ष: आजच निर्णय घ्या

6.1. या मार्गदर्शकामधून आपण पाहिले की श्रीमंत बनण्याचा प्रवास हा केवळ पैशाचा खेळ नाही, तर तो एक मानसिक आणि भावनिक प्रवास आहे. याची सुरुवात एका साध्या पण शक्तिशाली कृतीने होते: निर्णय घेणे. जेव्हा तुम्ही खऱ्या अर्थाने श्रीमंत होण्याचा आणि आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र जीवन जगण्याचा निर्णय घेता, तेव्हाच तुमच्यासाठी शक्यतांची दारे उघडतात आणि परतीचे सर्व मार्ग बंद होतात.

6.2. तुम्ही गरीब, मध्यमवर्गीय किंवा श्रीमंत यापैकी कोणत्या जगात राहायचे आहे, याचा निर्णय तुम्ही दररोज तुमच्या विचारांनी, शब्दांनी आणि कृतींनी घेत असता. प्रत्येक खर्च, प्रत्येक गुंतवणूक आणि प्रत्येक विचार तुम्हाला तुमच्या ध्येयाच्या जवळ किंवा त्यापासून दूर घेऊन जातो.

6.3. रॉबर्ट कियोसाकींच्या जीवनातील एक प्रसंग आठवा. नऊ वर्षांपूर्वी, फिजीला जाण्याऐवजी त्यांनी आपल्या पत्नी आणि मित्रासोबत बर्फाळ डोंगरावर बसून आर्थिक स्वातंत्र्याचा निर्णय घेतला होता. त्या एका निर्णयामुळे नऊ वर्षांनंतर ते फिजीच्या सुंदर बेटावर सुट्टीचा आनंद घेत होते - पूर्णपणे आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र होऊन. त्यांच्या जीवनात आलेला हा बदल केवळ एका दृढ निर्णयाचा परिणाम होता.

6.4. तुमच्यासमोरही संधींची विपुल दुनिया आहे. तुमच्या भीतीवर मात करा, सबबी सांगणे सोडा आणि शिकण्यासाठी नेहमी तयार राहा. श्रीमंत बनणे अवघड नाही, पण त्यासाठी योग्य मानसिकता, अचूक योजना आणि सातत्यपूर्ण कृती आवश्यक आहे. आजच निर्णय घ्या आणि आर्थिक स्वातंत्र्याच्या दिशेने तुमचे पहिले पाऊल उचला. भविष्य तुमच्या आजच्या निर्णयावर अवलंबून आहे.

रॉबर्ट कियोसाकी यांच्या मते, 'लीव्हरेज' (Leverage - लाभउठाव/शक्तीचा वापर) ही संकल्पना आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. लीव्हरेज हे एक विशाल तत्त्व आहे जे आपल्या जीवनातील जवळजवळ प्रत्येक गोष्टीवर परिणाम करते.

लीव्हरेजचा उपयोग करूनच कियोसाकी आणि त्यांची पत्नी किम तरुण वयातच (१९९४ मध्ये) आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र होऊन सेवानिवृत्त होऊ शकले, जरी त्यांनी सुरुवातीला शून्य भांडवलाने सुरुवात केली होती. या यशामुळे त्यांना सामान्य माणसापेक्षा १८ ते २८ वर्षे जास्त आयुष्य तरुण, ऊर्जावान आणि स्वतंत्रपणे जगण्यासाठी मिळाले.

लीव्हरेज आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी कसे उपयुक्त ठरते, याबद्दलचे प्रमुख मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:

१. मानसिक लीव्हरेज (मस्तिष्क का लीवरेज)

कियोसाकी यांच्या मते, जगातील सर्वात शक्तिशाली लीव्हरेज आपले मस्तिष्क (मन) आहे, ज्यामध्ये तुम्हाला श्रीमंत किंवा गरीब बनवण्याची शक्ती आहे.

• सकारात्मक विचार आणि वास्त विकता बदलणे: बहुतांश लोक जगातील या सर्वात शक्तिशाली लीव्हरेजचा उपयोग स्वतःला गरीब बनवण्यासाठी करतात. ते 'मी हे घेऊ शकत नाही' (म इसका खर्च नह उठा सकता) किंवा 'गुंतवणूक करणे धोकादायक आहे' असे नकारात्मक शब्द वापरतात.
• श्रीमंत होण्यासाठी, तुम्हाला तुमचे विचार आणि शब्द बदलावे लागतील. 'मी हे कसे घेऊ शकेन?' (म इसका खर्च कैसे उठा सकता हूँ?) असा प्रश्न विचारल्याने तुमची मानसिक वास्त विकता (reality) विस्तारते आणि लीव्हरेज वाढते.
• श्रीमंत डॅडींचा फॉर्म्युला सांगतो की, लीव्हरेज वाढवण्यासाठी आपली वास्त विकता सतत विस्तारित करत राहणे हे महत्त्वाचे आहे.

२. शब्दांचे लीव्हरेज (तेज़ शब्द)

शब्द हे तुमच्या मनासाठी साधने (tools) आहेत. आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी 'जलद शब्द' (तेज़ शब्द) वापरणे आवश्यक आहे:

धीमे शब्द (Slow Words)	तेज़ शब्द (Fast Words)
उच्च पगाराची नोकरी (ऊँची तनख्वाह वाली नौकरी)	कॅश फ्लो (Cash Flow - रोख प्रवाह)
बचत करणे (बचत)	भांडवल उभारणे (पूंजी जुटाना)
धोक्यापासून वाचणे (जोखिम से बचो)	नियंत्रण मिळवणे (नियंत्रण हा सल करो)

तुम्ही जे शब्द वापरता, तेच तुमचे भविष्य ठरवतात. 'कॅश फ्लो' (रोख प्रवाह) हे उच्च पगाराच्या नोकरीपेक्षा चांगले आहे, कारण नोकरीतून मिळणारे उत्पन्न (Earned Income) मध्ये लीव्हरेज खूप कमी असते; ते वाढवण्यासाठी तुम्हाला जास्त मेहनत करावी लागते.

३. वित्तीय लीव्हरेज (पैसे का लीवरेज)

श्रीमंत डॅडी आर्थिक लीव्हरेजच्या शक्तीचा उपयोग कसा करायचा हे जाणत होते, तर गरीब डॅडी याला धोकादायक मानत असत.

• कर्जाचा उपयोग: कियोसाकी यांनी इतरांच्या पैशांचा (कर्जाचा) वापर करून गुंतवणूक केली, तर इतरांनी सेवानिवृत्त होण्यासाठी त्यांच्या स्वतःच्या बचतीचा/भांडवलाचा वापर केला. यामुळे कियोसाकी कमी वयात सेवानिवृत्त होऊ शकले.
• चांगले कर्ज विरुद्ध वाईट कर्ज: कियोसाकी चांगल्या कर्जासाठी (Good Debt) कर सवलतीचा (टॅक्समध्ये सूट) लाभ घेतात, तर गरीब लोक वाईट कर्जासाठी (उदा. मोठ्या घराचे कर्ज) कर सवलत मिळवून अधिक संघर्ष करतात. चांगले कर्ज ते असते जे तुम्हाला अधिक श्रीमंत बनवते.
• गुंतवणुकीतील लीव्हरेज: रिअल इस्टेटमध्ये जास्त लीव्हरेज असते, कारण बँक तुम्हाला रिअल इस्टेट खरेदी करण्यासाठी पैसे उधार देतात. म्युच्युअल फंड्स किंवा शेअर्समध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी बँका सहसा कर्ज देत नाहीत.

४. कार्याचे लीव्हरेज (आपके कार्य का लीवरेज)

श्रीमंत लीव्हरेज-युक्त साधने वापरतात, तर लीव्हरेज-विरहित लोक त्यांच्यासाठी काम करतात.

• संपत्ती निर्माण करणे: आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी, 'पैसे कमवण्यासाठी काम करण्याऐवजी' संपत्ती कशी निर्माण करावी, खरेदी करावी आणि उत्पन्न करावी हे शिकणे महत्त्वाचे आहे. संपत्ती तुमच्या खिशात पैसे टाकते.
• व्यवसायाचे लीव्हरेज (B Quadrant): बी-क्वॉड्रंट (व्यवसाय मालक) मध्ये लीव्हरेजची शक्ती सर्वात मोठी असते—लाखो लोकांची सेवा करून प्रचंड मोठी संपत्ती निर्माण करण्याचे लीव्हरेज. उद्योजक (Entrepreneur) संधी पाहतो, एक टीम तयार करतो, व्यवसाय निर्माण करतो आणि त्या संधीतून लाभ मिळवतो.
• नेटवर्क लीव्हरेज (उदारतेचे लीव्हरेज): श्रीमंत लोक नेटवर्कची शक्ती समजतात. नेटवर्क तयार करणे आणि इतरांना त्यांच्या नेटवर्कशी जोडणे यामुळे उदारता वाढते आणि आर्थिक यश मिळवणे सोपे होते.

५. शिक्षणाचे लीव्हरेज

अनेक लोक लीव्हरेजचा फायदा घेऊ शकत नाहीत, कारण त्यांच्याकडे वित्तीय शिक्षणाचे (Financial Education) लीव्हरेज नसते.

• गुंतवणूक धोकादायक नाही, परंतु अशिक्षित असणे धोकादायक आहे. यशस्वी गुंतवणूकदार बनण्यासाठी मूलभूत (Fundamental) ज्ञान तसेच तांत्रिक (Technical) क्षमता असणे आवश्यक आहे.
• जोखीम कमी करण्यासाठी आणि नफा वाढवण्यासाठी, तुम्ही वित्तीय शब्दावली (Financial Vocabulary) शिकून आपल्या संपत्तीचे संरक्षण कसे करायचे हे शिकले पाहिजे (उदा. ऑप्शन्स वापरून विमा करणे).

थोडक्यात, कियोसाकी यांच्या मते, लीव्हरेज हा एक दुतर्फा चाकू आहे, जो श्रीमंत लोकांना अधिक श्रीमंत बनवतो आणि गरीब लोकांना अधिक गरीब ठेवतो. आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी, व्यक्तीने मानसिक दृष्टिकोन बदलून, जलद शब्द वापरून, कर्जाचा हुशारीने वापर करून आणि संपत्ती निर्माण करणाऱ्या नेटवर्क्स/व्यवसायांमध्ये गुंतवणूक करून लीव्हरेजचा पुरेपूर फायदा घ्यावा लागतो.

समृद्धी (संपन्नता) प्राप्त करण्यासाठी, व्यक्तीने आपली 'वास्तविकता' (Reality/Context) आणि 'क्षमता' (Capability/Competence) वाढवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण प्रत्येक व्यक्तीमध्ये खूप श्रीमंत होण्याची शक्ती आणि क्षमता असते, पण फार कमी लोकच ते साध्य करतात. ही प्रक्रिया प्रामुख्याने शारीरिक नसून मानसिक आणि भावनिक असते.

संपन्नता मिळवण्यासाठी व्यक्तीने आपली 'वास्तविकता' आणि 'क्षमता' कशा प्रकारे वाढवावी लागते, याचे वर्णन खालीलप्रमाणे आहे:

१. 'वास्तविकता' (Reality/Context) कशी वाढवावी:

तुमची वास्तविकता म्हणजे तुम्ही जे 'सत्य' मानता तेच असते. तुमची वास्तविकता तुम्हाला श्रीमंत किंवा गरीब बनवण्याची शक्ती ठेवते. श्रीमंत होण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे तुमची वास्तविकता सतत बदलणे आणि सुधारणे.

वास्तविकता बदलण्याचे आणि विस्तारण्याचे मार्ग (Expanding Reality):

• सकारात्मक शब्दांचा वापर करणे: बहुतेक लोक 'धीमे शब्द' वापरतात, ज्यामुळे त्यांचे विचारही 'धीमे' होतात आणि त्यांना हळू हळू संपत्ती मिळते. 'गुंतवणूक करणे धोकादायक आहे' किंवा 'मी त्याचा खर्च उचलू शकत नाही' (म इसका ख़र्च नहीं उठा सकता) असे शब्द वापरणे थांबवले पाहिजे. हे शब्द तुमची आर्थिक वास्तविकता ठरवतात.
• प्रश्नांमध्ये बदल: 'मी हे करू शकत नाही' (म यह नहीं कर सकता) किंवा 'मी याचा खर्च उचलू शकत नाही' असे म्हणण्याऐवजी, 'मी हे कसे करू शकेन?' (म इसे कैसे कर सकता हूँ?) किंवा 'मी याचा खर्च कसा उचलू शकेन?' (म इसका ख़र्च कैसे उठा सकता हूँ?) असे प्रश्न स्वतःला विचारले पाहिजेत.
• संधीकडे वेगळ्या दृष्टिकोनातून पाहणे: 'ती मालमत्ता खूप महाग आहे' असे म्हणण्याऐवजी, जी व्यक्ती ती मालमत्ता खरेदी करू शकते, त्याबद्दल वाचावे किंवा तिला विचारावे की तिने ती कशी खरेदी केली.
• विपरीत विचार करण्याची तयारी: श्रीमंत होण्यासाठी केवळ वेगळ्या पद्धतीने विचार करणे पुरेसे नाही, तर विपरीत पद्धतीने विचार करणे (ठ क विपरीत तरीक़े से सोचना) आवश्यक आहे. गरीब आणि मध्यमवर्गीय लोक एका मर्यादित वास्तवात जगतात, तर श्रीमंत लोक सतत आपली वास्तविकता नियंत्रित करतात आणि तिचा विस्तार करतात.
• भविष्याबद्दल सकारात्मक 'खोटे' बोलणे: भविष्याबद्दल बोललेले कोणतेही विधान तांत्रिकदृष्ट्या 'खोटे' असते, कारण भविष्य अद्याप आलेले नाही. म्हणून, लोक स्वतःबद्दल जे नकारात्मक खोटे बोलतात (उदा. 'मी कधीही श्रीमंत होऊ शकणार नाही') तेच त्यांचे भविष्य बनते. याऐवजी, अपेक्षित नसलेल्या भविष्याऐवजी इच्छित भविष्याबद्दल जाणूनबुजून 'खोटे' बोलले पाहिजे.
• सकारात्मक मानसिक संदर्भ (Context) स्वीकारणे: जो व्यक्ती आपले संदर्भ (वास्तिकता) बदलायला तयार असतो आणि आपली सामग्री (ज्ञान) वाढवायला तयार असतो, तो सर्वात वेगाने पुढे जातो.

२. 'क्षमता' (Capability/Competence) कशी वाढवावी:

क्षमता वाढवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे तत्त्व म्हणजे लीवरेज (Leverage) समजून घेणे. लीवरेज म्हणजे कमी प्रयत्नात जास्तीत जास्त कार्य करण्याची क्षमता. श्रीमंत लोक लीवरेजचा वापर करतात आणि ते सतत वाढवत राहतात.

श्रीमंत बनण्यासाठी तीन अत्यंत महत्त्वाच्या योग्यता वाढवणे गरजेचे आहे:

१. व्यावसायिक योग्यता (Professional Competencies): २. धन प्रबंधन योग्यता (Money Management Competencies): ३. गुंतवणूक योग्यता (Investment Competencies):

क्षमता आणि योग्यता वाढवण्याचे मार्ग (Increasing Competencies):

• वित्तीय शिक्षण (Financial Education) घेणे: श्रीमंत लोक आणि गरीब/मध्यमवर्गीय लोकांमधील वाढत्या दरीचे एक प्रमुख कारण म्हणजे वित्तीय शिक्षणाचा ( व ीय श ा) अभाव.
• 'तेज' शब्दावलीचा वापर: तुमच्या शब्दावलीला 'अपडेट' करणे आवश्यक आहे. 'उच्च पगाराची नोकरी' (ऊँची तनवाह वाली नौकरी) या 'धीम्या शब्दा'ऐवजी 'कॅश फ्लो' (Cash Flow) हा 'तेज शब्द' वापरावा. मालमत्ता (Assets) आणि 'उत्पन्नाचे वेगवेगळे प्रकार' (अवशेषी उत्पन्न, लाभांश उत्पन्न, रॉयल्टी उत्पन्न इ.) समजून घेतले पाहिजेत.
• गुंतवणुकीतील अनुभव वाढवणे: गुंतवणुकीची क्षमता वाढवण्यासाठी 'खरेदी, धरून ठेवा आणि प्रार्थना करा' (खरीदो, रोको और ाथना करो) ही पद्धत सोडून द्यावी. शॉपिंग करणे, प्रश्न विचारणे आणि सौद्यांचे विश्लेषण करणे यातून शिक्षण मिळते.
• अयशस्वी होण्याची तयारी (Willingness to Fail): अयशस्वी होण्यापासून किंवा चुका करण्यापासून घाबरणारे लोक वारंवार त्याच चुका करतात. विजेते लोक अयशस्वी होण्यास घाबरत नाहीत, कारण त्यांना माहित असते की हारणे हा जिंकण्याचाच एक भाग आहे. श्रीमंत वडिलांनी शिकवले की, शिकण्यासाठी आणि यशस्वी होण्यासाठी अपयश (असफलता) आवश्यक आहे.
• लीडरशिप आणि टीम वर्क: उद्योजक (Entrepreneur) हा संधी पाहतो, टीम जमा करतो, व्यवसाय उभा करतो आणि नफा कमावतो. बी-क्वाड्रंट (B quadrant) मधील व्यवसाय यशस्वी होण्यासाठी, विविध प्रकारच्या लोकांसोबत काम करणे आणि त्यांच्याशी योग्य व्यवहार करण्याची क्षमता (लीडरशिप) विकसित करावी लागते.
• मार्गदर्शकांचा शोध: आपल्या ज्ञानाचा आणि क्षमतांचा विस्तार करण्यासाठी, जगातील महान नेत्यांचे आणि शिक्षकांचे ऑडिओ टेप ऐकावेत.
• बाह्य व्यवस्थापकांची मदत: आपल्या आर्थिक समस्या स्वतःच सोडवण्याऐवजी, बुककीपर (Bookkeeper) किंवा सल्लागारांची मदत घ्यावी, जे तुमच्या पैशांकडे तटस्थपणे ( न प भाव) पाहू शकतील.

थोडक्यात, तरुण वयात श्रीमंत होऊन निवृत्त व्हायचे असेल, तर तुम्हाला बहुतेक लोकांपेक्षा अधिक वेगाने मोठे व्हावे लागेल (ज़्यादा तेज़ी से बड़ा होना पड़ेगा). तुमच्या वास्तवाचा विस्तार करून (Expand your Context) आणि तुमच्या ज्ञानाची सामग्री वाढवून (Expand your Content) हे साध्य करता येते.

रॉबर्ट कियोसाकी यांच्या मते, आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी लोक मुख्यतः दोन प्रकारच्या योजनांचा अवलंब करतात: 'धीमी योजना' (Slow Plan) आणि 'जलद/तेज योजना' (Fast Plan). आपण कोणती योजना निवडतो, यावरच आपले भविष्य आणि आपण 'चूहा दौड' (Rat Race) मधून बाहेर पडणार की नाही, हे अवलंबून असते.

दोन्ही योजनांमधील मूलभूत फरक खालीलप्रमाणे स्पष्ट केले आहेत:

---

१. धीमी योजना (Slow Plan)

धीमी योजना ही बहुतांश (९०%) लोकांसाठी चांगली आणि समजूतदार योजना आहे. मात्र, जी व्यक्ती तरुण वयातच श्रीमंत होऊन सेवानिवृत्त होऊ इच्छिते, तिच्यासाठी ही योजना चांगली किंवा समजूतदार नसते.

वैशिष्ट्ये	तपशील (स्रोतानुसार)
मूलभूत तत्त्व	आयुष्यभर कठोर परिश्रम करणे, बचत करणे आणि सेवानिवृत्ती खात्यांमध्ये पैसे जमा करणे.
विचारांचा वेग	यात 'धीमे विचार' (Slow Ideas) समाविष्ट असतात, जे 'धीमे शब्द' वापरतात. जसे: 'उच्च पगाराची नोकरी', 'बचत करणे', आणि 'जोखीम टाळणे'.
गुंतवणुकीचा दृष्टिकोन	'गुंतवणूक करणे धोकादायक आहे' असे मानणे, आणि 'खरेदी करा, धरून ठेवा आणि प्रार्थना करा' (Buy, Hold, and Pray) या धोरणावर अवलंबून राहणे.
सेवानिवृत्तीचे उद्दिष्ट	आयुष्याच्या उत्तरार्धात (उदा. पासष्ट वर्षांच्या वयानंतर) सेवानिवृत्त होण्याची योजना. सेवानिवृत्तीनंतर उत्पन्न कमी होईल, असे मानणे.
परिणाम/फलित	या योजनेवर चालणारे लोक 'चूहा दौड' (Rat Race) मध्ये अडकून राहतात. ते आयुष्यभर पैशासाठी काम करतात, ज्यामुळे त्यांच्याकडे सर्वात कमी लीवरेज (लाभउठाव) राहतो.
आर्थिक भूमिका	'पैशासाठी काम करणारे' (Employee किंवा Self-Employed).

---

२. जलद/तेज योजना (Fast Plan)

जलद योजना ही त्या व्यक्तीसाठी आवश्यक आहे, ज्याला कमी वयात आर्थिक स्वातंत्र्य हवे आहे.

वैशिष्ट्ये	तपशील (स्रोतानुसार)
मूलभूत तत्त्व	'पैशासाठी काम करण्याऐवजी' संपत्ती (Assets) मिळवण्यासाठी वेळ देणे. कमी वेळेत जास्तीत जास्त कार्य करण्यासाठी लीवरेज (Leverage) चा उपयोग करणे.
विचारांचा वेग	यात 'तेज़ विचार' (Fast Ideas) आणि 'तेज शब्द' (Fast Words) समाविष्ट असतात. जसे: 'कॅश फ्लो' (रोख प्रवाह), 'भांडवल उभारणे' (पूँजी जुटाना), आणि 'नियंत्रण मिळवणे' (नियंत्रण हा सल करो).
गुंतवणुकीचा दृष्टिकोन	धोका पत्करण्यास तयार असणे आणि अपयशाला शिकण्याचा भाग मानणे. गुंतवणूक करण्यापूर्वीच 'बाहेर पडण्याची रणनीती' (Exit Strategy) तयार ठेवणे.
सेवानिवृत्तीचे उद्दिष्ट	तरुण वयातच (उदा. ३० ते ४० वर्षांदरम्यान) श्रीमंत होऊन सेवानिवृत्त होणे. सेवानिवृत्तीनंतर मासिक खर्च भागवून अधिक रोख प्रवाह (Cash Flow) निर्माण करण्याची योजना.
परिणाम/फलित	एकदा श्रीमंत झाल्यावर, अधिक श्रीमंत होणे सोपे आणि जलद होते. या योजनेत 'कमी काम करून जास्त पैसे कमावता येतात आणि कमी कर (Tax) भरावा लागतो'.
आर्थिक भूमिका	'संपत्ती निर्माण करणे, खरेदी करणे आणि उत्पन्न करणे' (Business Owner/Investor).

---

कोणती योजना निवडायची?

रॉबर्ट कियोसाकी यांच्या तत्त्वज्ञानानुसार, आपण कोणती योजना निवडतो, हे आपल्या ध्येयावर आणि मानसिकतेवर अवलंबून असते:

१. लक्ष्य स्पष्ट करा ('क्यों' (Why) महत्त्वाचे आहे): आपण श्रीमंत का बनू इच्छिता, हे निश्चित करा. जर तुम्हाला तरुण वयातच आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र (Financial Freedom) व्हायचे असेल, तर तुम्हाला बहुतेक लोकांपेक्षा 'तेज योजना' आवश्यक आहे. 2. मानसिकता बदला: "धीम्या गाडीत बसलेल्या" बहुतेक लोकांमध्ये 'मला परवडणार नाही' (म इसका ख़र्च नहीं उठा सकता) किंवा 'गुंतवणूक करणे धोकादायक आहे' यांसारख्या नकारात्मक धारणा (मान्यताओं) असतात. जलद योजना निवडण्यासाठी, तुम्हाला तुमचे शब्द, विचार आणि धारणा बदलणे आवश्यक आहे. 3. संपत्तीवर लक्ष केंद्रित करा: जर तुम्ही "पगारासाठी कठोर परिश्रम" करत असाल (कमावलेले उत्पन्न/Earned Income), तर तुमची योजना आपोआप धीमी योजना बनते, कारण या उत्पन्नात लीवरेज कमी असतो आणि त्यावर जास्त कर लागतो. जर तुम्ही रोख प्रवाह देणारी संपत्ती (Assets that generate Cash Flow) मिळवण्यावर लक्ष केंद्रित केले, तर तुम्ही जलद मार्गावर येता.

निवड: कियोसाकी यांच्या मते, जर तुम्हाला आर्थिक स्वातंत्र्य हवे असेल, तर तुम्हाला धीम्या योजनेचा त्याग करून जलद योजना स्वीकारावी लागेल. ही जलद योजना लीवरेजचा (Leverage) उपयोग करते आणि 'कॅश फ्लो' मिळवण्यावर लक्ष केंद्रित करते.

कियोसाकी स्वतः आणि त्यांची पत्नी किम यांनी तरुण वयात (१९८५ ते १९९४ दरम्यान) शून्य भांडवलाने सुरुवात करून निवृत्त होण्याचा निर्णय घेतला, कारण त्यांनी 'अमीर योजना' (Rich Plan) निवडली. या योजनेत त्यांनी तीन महत्त्वाच्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित केले: व्यावसायिक योग्यता (Professional competencies), धन व्यवस्थापन योग्यता (Money management competencies), आणि गुंतवणूक योग्यता (Investment competencies) वाढवणे.

त्यामुळे, जर तुमचे ध्येय 'जवानीत अमीर बनून सेवानिवृत्त होणे' असेल, तर जलद योजना (Fast Plan) निवडणे आवश्यक आहे.